Column VII – Meer leven langs de waterkant
De vergeten supermarkt van onze sloten en vijvers
Column Carpe Vitam – klimaatburgemeester Dewy
“De natuur heeft de antwoorden vaak al bedacht. Wij hoeven ze alleen opnieuw te leren zien.” – Dewy Mulder
Tien jaar geleden wist ik echt niet dat er zoveel planten in en rond het water eetbaar waren. Pas toen ik een documentaire zag over zeewierkwekers, ben ik anders gaan kijken naar onze wateren. Niet alleen naar de zee, maar ook naar sloten, vijvers en oevers hier in Drenthe.
Wat een wereld ging er voor me open.
Sindsdien kan ik tijdens een wandeling zomaar twintig minuten blijven stilstaan bij een slootkant. Waar ik vroeger vooral riet en “onkruid” zag, zie ik tegenwoordig voedsel, biodiversiteit, waterzuivering en een complete leefgemeenschap van planten, insecten, vogels en amfibieën.
Dat is misschien wel één van de mooiste cadeaus die permacultuur mij heeft gegeven: anders leren kijken.
De lisdodde: meer dan een bruine sigaar
De meeste mensen kennen de lisdodde als die plant met de bruine sigaren langs de waterkant.
Voor mij is het inmiddels één van de mooiste voorbeelden van hoe één plant tientallen functies tegelijk kan vervullen.
Vroeger stond de lisdodde bekend als de militaire wortel. Soldaten gebruikten de voedzame wortelstokken tijdens schaarste als voedselbron. Niet voor niets, want de wortelstokken bevatten veel zetmeel en kunnen tot meel verwerkt worden. De jonge scheuten zijn heerlijk in een soep of roerbakgerecht en zelfs de pollen werden vroeger gebruikt om meel mee te verrijken.
Natuurlijk moest ik dat zelf ook proberen.
Tot mijn verrassing bleek de jonge lisdodde niet alleen eetbaar, maar ook verrassend lekker.
Maar daarmee houdt het niet op. Lisdodde neemt voedingsstoffen op uit het water, helpt de waterkwaliteit verbeteren, voorkomt afkalving van oevers en biedt een veilige leefomgeving voor vogels, kikkers, salamanders, libellen en talloze insecten. En dat is misschien wel het mooiste aan de natuur; Eén plant = Tientallen functies.
De verborgen helden langs de waterkant
Hoe langer ik me erin verdiep, hoe meer verrassingen ik tegenkom.
🌿 Watermunt (Mentha aquatica)
Watermunt groeit op veel vochtige plekken in Nederland.
De geur is heerlijk fris en de bladeren zijn perfect voor thee, limonade of kruidenboter. Tijdens de Jeugdvoedselboswachters activiteiten maakten we er zelf limonade van. Het enthousiasme van de kinderen was prachtig om te zien. Veel lekkerder dan een fles uit de supermarkt, vonden ze.
💜 Snoekkruid (Pontederia cordata)
Snoekkruid is misschien wel één van de mooiste waterplanten die we in onze vijver hebben staan.
De paarse bloemen trekken volop bijen en hommels en zijn bovendien eetbaar. Ze vormen een prachtige garnering op een salade. Ook de jonge bladeren en de zaden kunnen culinair gebruikt worden.
🌸 Waterviolier (Hottonia palustris)
Misschien heb je deze prachtige plant al eens zien bloeien zonder te weten wat het was. De bladeren en bloemen hebben een zachte smaak en kunnen verwerkt worden in salades of kort worden gewokt.
Daarnaast is de waterviolier een belangrijke indicator voor schoon water.
🌱 Krabbenscheer (Stratiotes aloides)
Krabbenscheer staat vooral bekend als belangrijke leefomgeving voor waterdieren. Maar wist je dat ook de jonge scheuten vroeger gegeten werden? Op dit moment wordt er zelfs getest met het kweken op grotere schaal voor chefkoks in het westen van het land.
Tegenwoordig zie je de plant vooral terug als natuurlijke bondgenoot voor helder water (tegen eendenkroos) en biodiversiteit.
Permacultuur in de praktijk
Wat mij misschien nog wel het meest fascineert, is dat deze planten allemaal meerdere functies tegelijk vervullen; Ze leveren voedsel, zuiveren water, trekken bestuivers aan, bieden schuilplaatsen, houden voedingsstoffen vast en maken natuurlijk onze omgeving mooier.
Binnen de permacultuur noemen we dat stapelen van functies.
In plaats van voor ieder probleem een nieuwe oplossing te bedenken, zoeken we planten die meerdere problemen tegelijk oplossen. De lisdodde is daar misschien wel één van de mooiste voorbeelden van.
Eerst leren kijken, dan pas plukken
Betekent dit dat iedereen morgen waterplanten moet gaan oogsten? Nee. Sterker nog, ik vind dat leren herkennen belangrijker is dan leren plukken.
Oogst alleen planten die je honderd procent zeker herkent. Pluk alleen op plekken waarvan je weet dat het water schoon is. En laat altijd voldoende planten staan zodat dieren én de plant zelf kunnen blijven voortbestaan.
De natuur is geen supermarkt waar de schappen iedere ochtend vanzelf worden aangevuld. Juist door respectvol te oogsten blijft de overvloed bestaan.
🌱 Verantwoorde wildpluk regel
Oogst alleen planten die je 100% zeker herkent. Vraag de eigenaar van het stuk grond mocht het duidelijk zijn. Pluk uitsluitend op schone locaties, oogst met mate en laat altijd voldoende planten staan voor insecten, vogels en natuurlijke verspreiding. Zo zorgen we ervoor dat ook toekomstige generaties kunnen genieten van de overvloed die de natuur ons biedt.
Recept | Lisdoddeknollen op zoetzuur
Ingrediënten
- 10 lisdoddewortelscheuten
- 500 ml witte wijnazijn
- 375 gram kristalsuiker
- 1 theelepel korianderzaad
- 3 cm verse gember, geschild
- ½ rode peper, in dunne ringen
- Een paar reepjes biologische citroenschil óf een handje citroenmelisse of citroenverbena
- Snuf zout
- Enkele peperkorrels
Bereiding
Was de lisdoddewortelscheuten goed en verwijder de buitenste schil. Schaaf de scheuten zo dun mogelijk met een mandoline of snijd ze met een scherp mes in fijne plakjes.
Breng de azijn, suiker, korianderzaad, gember, rode peper, citroenschil (of kruiden), zout en peperkorrels rustig aan de kook totdat de suiker volledig is opgelost. Je kan ook voor een simpele versie kiezen door alleen natuurazijn, zuiker en wat peperkorrels en korianderzaadjes te gebruiken.
Doe de gesneden lisdodde in een schone glazen pot en schenk het nog hete zoetzuur eroverheen.
Wil je de lisdodde langer bewaren? Steriliseer dan eerst de potten en giet het zoetzuur kokend heet over de lisdodde voordat je de potten afsluit.
Heb je wat oudere lisdoddes of smaakt het wat taai, blancheer dan eerst de scheuten voor je ze inmaakt.
links en bronnen die o.a. gebruikt zijn voor dit blog:
Plants For A Future – Typha latifolia | Flora van Nederland – Grote lisdodde | WUR – Typha als gewas voor natte teelten (paludicultuur) | Land van Ons – Waterplanten in de Vrouwe Vennepolder | Flora van Nederland – Waterviolier | Flora van Nederland – Watermunt
Ben je nieuwsgierig geworden naar de planten uit deze column? Hierbovenvind je een aantal betrouwbare bronnen waarmee je zelf verder kunt lezen. Ik kies bewust voor onafhankelijke kennisinstituten en wetenschappelijk onderbouwde informatie en motiveer iedereen zoveel mogelijk ook zelf onderzoek uit te voeren.
Dewy is sinds 2025 klimaatburgemeester voor de gemeente Hoogeveen. Ze zoekt actief de verbinding tussen mens, natuur, duurzaamheid en circulair denken. Heb je vragen, ideeën of wil je ergens mee aan de slag? Spreek haar gerust aan. Als klimaatburgemeester luistert en denkt ze graag mee. Haar doel: inwoners van onze gemeente helpen bouwen aan een gezonde leefomgeving en toekomstbestendig Hoogeveen en voor iedereen.
Of bekijk een de gratis evenementen die ze host bij Carpe Vitam.
